กะปิเคยตาดำ

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; การทำกะปิเป็นภูมิปัญญาการถนอมอาหารจนได้เครื่องปรุงที่มีบทบาทสำคัญในวัฒนธรรมอาหารไทย ในพื้นที่ตำบลคลองโคน อำเภอเมืองสมุทรสงคราม เป็นแหล่งเคยตาดำอันอุดมสมบูรณ์ด้วยทะเลตม &ldquo;เคย&rdquo; เป็นสัตว์ทะเล ไม่มีกระดูกสันหลัง รูปร่างคล้ายกุ้งแต่เล็กกว่า เคยตาดำเป็นเคยชนิดหนึ่ง สังเกตได้ว่ามีจุดเล็กๆเป็นตาสีดำ ชาวประมงพื้นบ้านจะใช้เครื่องมือที่เรียกว่า &ldquo;ละวะ&rdquo; ลักษณะเป็นถุงตาข่ายอวนถี่สีฟ้าปากกว้างก้นแคบ ผูกกางติดไว้กับหลักไม้ดักเคยที่ลอยมาตามกระแสน้ำ หากเป็นช่วงเวลาน้ำลงก็ป้องปากหันเข้าหาฝั่ง เรียกว่าการรุนเคย

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; พอได้เคยตามที่ต้องการแล้วต้องนำมาล้างทำความสะอาด เคล้ากับเกลือสมุทร ตากให้แห้ง ทุกขั้นตอนล้วนมีรายละเอียดที่ต้องพิถีพิถันเอาใจใส่ทั้งในเรื่องความสะอาด และการเก็บรักษาไม่ให้เน่าเสียหาย กว่าจะกลายเป็นกะปิที่พร้อมจำหน่าย

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; กะปิเคยตาดำคลองโคนนั้นรสชาติไม่เค็มจัด มีกลิ่นหอม กะปิแท้ที่มีคุณภาพต้องทำมาจากเคยตาดำเท่านั้น ไม่ใช่กะปิกุ้ง หรือผสมแป้งหรือปลา ซึ่งราคาถูกกว่ากันมากและรสชาติแตกต่าง วิธีสังเกตกะปิเคยตาดำคือสีออกแดงนิดๆเป็นสีธรรมชาติ ปาดดูเนื้อจะเห็นว่ามีตาดำเล็กๆแทรกอยู่ในเนื้อกะปิและมีกลิ่นหอม หากชิมรสจะพบว่าไม่เค็มมาก นั่นจึงนับเป็นกะปิดี

กะปิคลองโคน

ชะคราม

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ที่บ้านยี่สาร อำเภออัมพวา ชุมชนโบราณที่ตั้งถิ่นฐานอยู่ริมทะเล พวกเขาเหมือถูกตัดขาดทอดทิ้งจากโลกภายนอกเพราะการไปมาหาสู่กันในอดีตเป็นเรื่องยากลำบาก พื้นที่ก็เป็นน้ำเค็มและดินเค็ม จึงไม่สามารถเพาะปลูกพืชอะไรได้ มีแต่เพียงสัตว์น้ำเค็ม กุ้ง หอย ปู ปลา เป็นอาหารหลักซึ่งต้องอาศัยความรู้ในการคัดเลือกชนิด รู้วิธีทำและใช้อุปกรณ์จับสัตว์น้ำ รู้สถานที่และเวลาอันเหมาะสมที่จะออกหาอาหาร เข้าใจพฤติกรรมของสัตว์น้ำแต่ละชนิด ตลอดจนรู้จักถนอมอาหารเพื่อเก็บรักษาอาหารที่หามาไว้กินได้นานๆ

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; นอกจากทรัพยากรสัตว์น้ำแล้ว อาหารการกินอย่างอื่นถือว่าอัตคัดขาดแคลน แม้แต่น้ำจืดที่ใช้เพื่อการอุปโภคบริโภคก็ต้องอาศัยรองน้ำฝนไว้มากๆ แต่ละบ้านต้องมีตุ่มโพล่ใบใหญ่หลายใบสำหรับสะสมน้ำให้พอใช้ตลอดทั้งปี หรือไม่เช่นนั้นก็ต้องทำการ &ldquo;ล่มน้ำ&rdquo; นำเรือไปบรรทุกน้ำจืดจากแหล่งน้ำมาไว้ใช้ คนยี่สารจึงต้องดิ้นรนและใช้ความขัดสนเป็นบ่มเพาะภูมิปัญญา เรียนรู้ที่จะนำทรัพยากรพืชพรรณในท้องถิ่นตามที่มีมาประยุกต์ดัดแปลง และปรุงแต่งสำหรับบริโภคเป็นอาหาร อาทิ กลอย อุตพิต บุก ชะคราม จาก แสม เห็ด มะขาม สาบสิบ ลำแพน

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ความรู้และประสบการณ์ในการหาอยู่หากินซึ่งถ่ายทอดมารุ่นสู่รุ่น ทำให้ชาวยี่สารค้นพบความอร่อยที่ซ่อนอยู่ในพืชพันธุ์ธรรมชาติหลายชนิดซึ่งคนทั่วไปอาจมองข้าม แต่ข้อจำกัดของอาหารคนยากเหล่านี้คือ กรรมวิธีกว่าจะได้กินไม่ใช่ง่าย พืชหลายชนิดต้องรู้วิธีที่จะทำให้ปลอดภัยและสามารถรับประทานได้ เช่น กลอย เป็นพืชหัว มีสารพิษที่เป็นอันตรายต่อระบบทางเดินปัสสาวะ เมื่อจะนำมารับประทานต้องผ่านการกำจัดพิษก่อนด้วยการปลอกเปลือกหั่นเป็นชิ้นบางๆ แล้วแช่น้ำเกลือทิ้งไว้ จากนั้นจึงนำไปล้างน้ำหลายๆครั้งเพื่อให้หมดพิษ วิธีทดสอบว่ารับประทานได้หรือไม่ก็โดยการนำเนื้อกลอยไปเผาไฟ หากเกิดประทุขณะเผาแสดงว่ายังไม่หมดพิษ ไม่สามารถนำมารับประทานได้

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; อุตพิษ เป็นพืชหัวเช่นกัน ดอกมีกลิ่นเหม็นฉุนรุนแรง เมื่อถึงฤดูฝนอุตพิดจะแตกเป็นลำต้นอวบน้ำ ชาวบ้านจะนำส่วนที่เป็นลำต้นนี้ไปแกงส้มหรือยำ โดยตัดใบทิ้งแล้วล้างหั่นให้สะอาดหั่นเป็นท่อนสั้นๆ และทำอาหารแบบวิธีที่เรียกว่า แกงน้ำเย็น คือใส่อุตพิดลงในน้ำแกงที่ละลายไว้เสียก่อนแล้วจึงยกขึ้นตั้งไฟและปรุงรส วิธีนี้สามารถขจัดพิษความคันของอุตพิดออกได้

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; พืชผักชนิดหนึ่งซึ่งถูกเปิดตัวโดยคนยี่สาร จนกระทั่งกลายเป็นอาหารที่มีชื่อเสียงทั่วประเทศ และใครมาถึงสมุทรสงครามเป็นต้องอยากกินก็คือ &ldquo;ชะคราม&rdquo; นั่นเอง

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ชะครามเป็นพืชล้มลุกซึ่งขึ้นเองอยู่ตามพื้นดินเค็มชายทะเล หากมองไปที่รกร้างว่างเปล่าหรือตามนาเกลือ จะพบเห็นต้นชะครามลักษณะทรงพุ่มกระจายตัวอยู่ทั่วไป มีต้นอ่อนมีสีเขียว เมื่อแก่จะเปลี่ยนเป็นสีแดงเรื่อ ลำต้น กิ่ง ก้าน ใบมีลักษณะอวบน้ำ ส่วนที่นำมารับประทานกันคือใบ แต่เพราะชะครามดูดเอาความเค็มจากดินมาเก็บไว้จนเค็มปี๋ ไม่สามารถรับประทานได้ทันที ต้องนำใบมาลวกในน้ำเดือดละบีบคั้นน้ำออกหลายรอบเพื่อละลายความเค็ม จึงสามารถนำไปประกอบอาหารได้ ชะครามมีรสมันและเค็มปะแล่ม ไม่มีกลิ่น เหมาะนำไปทำแกงกะทิ ใส่ในแกงส้ม ทอดไข่เจียว ยำ หรือลวกราดกะทิเป็นเครื่องจิ้มน้ำพริกกะปิก็อร่อยเด็ดประทับใจ

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ปัจจุบันความเจริญก้าวหน้าในการคมนาคมขนส่งและการสาธารณูปโภคพื้นฐานทำให้ชาวยี่สารมีความจำเป็นอยู่ดีขึ้นกว่าเดิม มีทางเลือกในการหาซื้ออาหารได้ตามความต้องการ กิจกรรมการแสวงหาอาหารจากสภาพแวดล้อมในชีวิตประจำวันจึงลดความสำคัญลงไป พร้อมๆกับความหลากหลายของวัตถุดิบอาหารในธรรมชาติก็ลดน้อยลงด้วย เมื่อป่าชายเลนส่วนใหญ่ถูกเปลี่ยนเป็นพื้นที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำแทน วิถีชีวิตของคนยี่สารในอดีตกับปัจจุบันจึงแตกต่างกันแทบสิ้นเชิงภายในช่วงเวลาช่วงชีวิตเดียวเหลือเพียงตำนานแห่งความอุตสาหะในการเข้าถึงความอร่อยของชาวชุมชนบ้านยี่สารไว้ให้เล่าขานแก่คนรุ่นหลังสืบไป

ชะคราม

น้ำตาลมะพร้าว

การทำน้ำตาลมะพร้าวถือเป็นภูมิปัญญาชาวบ้านที่ทำกันมาหลายชั่วอายุคน แหล่งผลิตน้ำตาลมะพร้าวที่สำคัญแห่งหนึ่ง คือ อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม

เป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลายในเรื่องสรรพคุณที่ดีต่อสุขภาพ ซึ่งแน่นอนว่าน้ำตาลมะพร้าวยังคงเป็นน้ำตาลไม่ใช่อาหารชั้นเลิศหรืออาหารเพื่อสุขภาพแต่อย่างใด แต่น้ำตาลมะพร้าวก็เป็นอีกหนึ่งทางเลือกเพื่อสุขภาพแทนการบริโภคน้ำตาลทรายขาวบริสุทธิ์ เพราะน้ำตาลมะพร้าวมีค่าดัชนีน้ำตาลในเลือดต่ำกว่าน้ำตาลทรายแบบธรรมดาทั่วไป

คนส่วนใหญ่รู้จักน้ำตาลทรายเป็นอย่างดี แต่หลายครัวเรือนยังคงใช้น้ำตาลปี๊บประกอบอาหารโดยเฉพาะอาหารไทย น้ำตาลปี๊บผลิตมาจากน้ำตาลสดที่กรองจากงวงมะพร้าว เรียกกันในหมู่ผู้ผลิตว่า&nbsp;&ldquo;น้ำตาลมะพร้าว&rdquo;&nbsp;ถ้าผลิตมาจากน้ำตาลสดที่ได้จากจั่นตาล จะเรียกว่า&nbsp;&ldquo;น้ำตาลโตนด&rdquo;&nbsp;สำหรับน้ำตาลมะพร้าวนั้นจัดเป็นน้ำตาลพื้นบ้านที่อยู่คู่ครัวไทยมานานมาก มีการผลิตกันอย่างแพร่หลายในหลายจังหวัด เช่น สมุทรสงคราม ราชบุรี เพชรบุรี สุราษฎร์ธานี เป็นต้น

น้ำตาลมะพร้าว

หอยหลอด

หอยหลอด เป็นชื่อสามัญของหอยทะเลกาบคู่หลายชนิดในวงศ์ Solenidae(2) ชนิดที่พบในไทย เช่น S. corneus, S. exiguus, S. malaccensis, S. regularis, S. strictus, S. thailandicus ในสกุล Solen เป็นต้น

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ถ้าเอ่ยถึง &ldquo;เมืองแม่กลอง&rdquo; หลายๆคนคงจะนึกถึงแหล่งท่องเที่ยวจำพวกตลาดริมคลอง สวนผลไม้ หรือการไหว้พระตามวัดเก่าแก่ต่างๆ แต่ก็อย่าลืมว่าเมืองแม่กลองหรือจังหวัดสมุทรสงครามนั้นก็ติดกับทะเลฝั่งอ่าวไทยเช่นกัน โดยเป็นปากแม่น้ำแม่กลอง ที่จะไหลลงสู่ทะเลอ่าวไทย ฉะนั้นความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่ก็ทำให้แม่กลองนั้นมีของกินของอร่อยที่หลากหลาย โดยเฉพาะอาหารทะเลนานาชนิด แต่สำหรับของเด่นขึ้นชื่อของจังหวัดนี้ที่หากพลาดแล้วจะเสียใจก็คือ &ldquo;หอยหลอด&rdquo; หอยทะเลสองฝา หน้าตาคล้ายหลอดกาแฟสีน้ำตาลอ่อนอมเหลือง ที่พบอยู่ในพื้นที่สมุทรสงครามเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะในบริเวณ &ldquo;ดอนหอยหลอด&rdquo; ซึ่งเป็นสันดอนบริเวณปากแม่น้ำแม่กลอง เนื่องจากสภาพพื้นที่ของดอนหอยหลอดเป็นดินปนทราย หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า ทรายขี้เป็ด และมีแพลงก์ตอนพืชและสัตว์น้ำขนาดเล็กที่เป็นอาหารของหอยหลอดในบริเวณนี้ได้มากกว่าที่อื่นๆ

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; หอยหลอดชนิดที่พบมากและมีคุณค่าทางเศรษฐกิจสูงในไทย ได้แก่ S. regularis, S. strictus, และ S. thailandicus เนื้อหอยนำมาประกอบอาหารได้หลายประเภท ทั้งตากแห้ง ทอดกรอบ ต้มยำ ผัดกะเพรา และผัดฉ่า

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; วิธีจับหอยหลอดจะใช้ปูนขาวหยอดลงรู หอยหลอดจะรู้สึกระคายเคืองและโผล่ขึ้นมาให้จับได้ง่าย ช่วงที่เหมาะสำหรับการจับมากที่สุดคือเดือนมกราคม-พฤษภาคม เพราะตอนกลางวันน้ำจะลดลงมาก ทำให้สันดอนโผล่พ้นน้ำ

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; หากใครไปเที่ยวที่ดอนหอยหลอดในช่วงเวลาที่น้ำทะเลลดต่ำลง ก็จะได้เห็นชาวประมงกำลังก้มหน้าก้มตาหยอดปูนขาวลงไปในรูของหอยหลอด เพื่อให้เจ้าหอยหลอดนั้นโผล่พ้นขึ้นมาจากดินจะได้เก็บขึ้นมาขายกันสะดวกๆ

หอยหลอด

พริกบางช้าง

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; พื้นที่สวนของจังหวัดสมุทรสงครามทั้งสามอำเภอในอดีตเรียกว่าแขวง &ldquo;บางช้าง&rdquo; เป็นเมืองฝาแฝดคู่ขนานกับบางกอกหรือกรุงเทพฯ ในลักษณะสวนไม้ผลแบบทำดินยกร่อง เรียกว่า &ldquo;บางช้างสวนนอกบางกอกสวนใน&rdquo; ผลผลิตที่ได้จากบ้านสวนบางช้างซึ่งเป็นของดีมักมีคำห้อยท้ายว่า &ldquo;บางช้าง&rdquo; เป็นเหมือนสกุลบ่งบอกแหล่งที่มาซึ่งสามารถการันตีคุณภาพ อย่างเช่น พริกบางช้างที่มีชื่อเสียงโด่งดังเป็นตำนานของความเผ็ดที่แสนอร่อยมาตั้งแต่ต้นรัตโกสินทร์

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ลักษณะของพริกบางช้างคือ เม็ดใหญ่ เนื้อหนา ไส้ใหญ่ เมล็ดน้อยปลายเรียว รูปทรงเหมือนลอดช่อง บางครั้งจึงเรียกกันว่าพริกลอดช่อง มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว ผลอ่อนมีสีเขียวเข้ม ผลแก่สีแดงจัด&nbsp; ผิวเรียบมัน เมื่อทำพริกแห้งจะมีสีแดงเข้มมันเงา ที่สำคัญคือ รสไม่เผ็ด แต่มันมีกลิ่นหอมเรียกว่าเผ็ดละมุน เป็นองค์ประกอบสำคัญที่มีผลต่อรสชาติอาหารพื้นถิ่นบางช้างซึ่งมักมีรสชาตินวลๆ ละมุนละไม ไม่จัดจ้าน พริกบางช้างสามารถนำมาใช้ปรุงอาหารได้ทั้งผลอ่อนและผลแก่ในการทำอาหารไทยทุกประเภท ทั้งแกง ยำ ทำน้ำพริก หรือย่าง

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; พริกบางช้างปลูกยากกว่าพริกทั่วไป น้ำมากเกินก็ไม่ได้ น้ำน้อยไปก็ไม่ดี มีแมลงรบกวนมาก ขณะที่พริกอื่นๆ ปลูกง่าย เติบโตเร็ว และเกิดการผสมข้ามสายพันธุ์ระหว่างต้นอยู่เสมอ ทำให้พริกบางช้างถึงกับสูญพันธุ์หายไปจากพื้นที่บางช้างในที่สุด กระทั่งมีการรื้อฟื้นผสมพันธุ์พริกบางช้างจากคนเฒ่าคนแก่ จนกระทั่งได้พันธุ์พริกบางช้างที่ใกล้เคียงกับพันธุ์เดิมที่สุดและมีการแจกจ่ายให้เพาะปลูกเพื่อขยายพันธุ์

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; พริกบางช้างเคยปลูกในพื้นที่สวนเตียน หรือสวนไม้ล้มลุก ร่วมกับพืชผักอื่นๆไม่ว่าเป็น หอม กระเทียม โหรพา กะเพรา และพืชผักสมุนไพรอื่นๆ ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญที่ทำให้อาหารไทยมีเอกลักษณ์โดดเด่นที่สถาบันการครัวโลก (Cuisine of the World) ให้การยอมรับอาหารไทยว่า เป็น 1 ใน 4 อาหารเอเชียที่มีรากเหง้าการครัวของตนเอง ด้วยเหตุผลประการสำคัญคือ การนำสมุนไพรเข้าไปอยู่ในอาหารนั่นเอง

พริกบางช้าง

เกลือสมุทร

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; เกลือเป็นของมีค่าเสียยิ่งกว่าเงินตรา เป็นของมีประโยชน์มากและจำเป็นสำหรับการดำรงชีวิตมนุษย์ สมุทรสงครามเป็นหนึ่งในไม่กี่จังหวัดของประเทศที่สามารถผลิตเกลือสมุทร โดยวิธีกักเก็บน้ำทะเลให้ระเหยจนเหลือแต่ผลึกเกลือ เกลือสมุทรมีไอโอดีนธรรมชาติสูง เหมาะจะนำมาบริโภคหรือดองผักดองปลา ทำน้ำปลา ทำเนื้อเค็ม ทำให้อาหารมีสีสวยไม่ดำคล้ำและไม่เน่า เพราะเกลือสมุทรสามารถละลายแทรกซึมเข้าเนื้ออาหารได้ดีได้ดีกว่าและรสชาติก็ดีกว่าด้วย เกลือแม่กลองเป็นเกลือขาว คุณภาพดี แต่เกลือสมุทรไม่มีการตลาด ไม่มีการโฆษณาประชาสัมพันธ์ ไม่ได้บรรจุในหีบห่อสวยงามติดยี่ห้อ ผู้บริโภคส่วนใหญ่จึงไม่รู้จักหรือมองข้ามคุณค่าแท้ในเกลือสมุทร

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; เกลือสมุทรจากนาเกลือแบ่งเป็นหลายระดับคุณภาพ เริ่มตั้งแต่ดอกเกลือ หรือเกสรเกลือ ซึ่งจะลอยเป็นฝ้าอยู่บนผิวน้ำในนาขั้นตอนสุดท้าย ก่อนที่จะเกิดผลึกเกลือ ดอกเกลือมีลักษณะเป็นเม็ดขาวละเอียดราวกับเกลือป่น ถือว่าเป็นเกลือบริสุทธิ์เพราะยังไม่ตกถึงพื้นด้านล่าง อุดมด้วยแร่ธาตุต่างๆมากที่สุด ชาวนาเกลือจะช้อนดอกเกลือขึ้นมาตากเพื่อให้สะเด็ดน้ำ สามารถนำไปปรุงอาหารได้ทัน เป็นเกลือที่มีราคาที่สุด

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ถัดมาเป็นเกลือขาว หรือเกลือที่อยู่ชั้นบนสุด มีสีขาวละเอียดเหมาะสำหรับใช้บริโภคในครัวเรือน ส่วนเกลือกลางไม่ขาวจัดจะถูกส่งเข้าโรงน้ำปลา และเกลือดำ คือเกลือที่ยู่ชั้นล่างสุด มีการปนเปื้อนดินจึงมีสีคล้ำ จะเอาไปทำความเย็นในโรงงานไอศรีม ใช้โรยฆ่าเชื้อตามบ่อกุ้ง หรือโรยใส่ตรงยอดต้นมะพร้าวไม่ให้ด้วงกิน

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ผลิตภัณฑ์ผลพลอยได้อีกอย่างหนึ่งจากนาเกลือคือ แป้งเกลือจืด ซึ่งเป็นสินแร่ที่กักเก็บบนผิวดินในนาหน้าเชื้อและนาเชื้อ เมื่อนำมาผ่านกรรมวิธีคั่ว ล้าง และกรองหลายรอบจะได้แป้งเกลือจืดเนื้อเนียนละเอียด นำมาใช้ทาหน้าช่วยปกป้องผิวจากแสงแดด ป้องกันฝ้าได้เป็นอย่างดี โดยไม่มีสารเคมีเจือปน เป็นเคล็ดลับความงามของสาวนาเกลือที่ต้องทำงานกลางแดดจ้า

เกลือสมุทร

ปลาทูแม่กลอง

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; วงจรชีวิตปลาทูนั้นเริ่มต้นขึ้นในทะเลลึกแถบหมู่เกาะอ่างทอง จังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่งมีธรรมชาติอันพิสุทธิ์ จากกนั้นปลาทูวัยละอ่อน ซึ่งมีธรรมชาติอันพิสุทธิ์ จากนั้นปลาทูวัยอ่อนจะออกหาอาหารว่ายทวนน้ำเลียบชายฝั่งขึ้นทางเหนือ จนกระทั่งเข้าสู่บริเวณอ่าวไทยชั้นใน (อ่าว ก.ไก่) เมื่อได้รับตะกอนสารอาหารอันสมบูรณ์ในช่วงฤดูน้ำหลากจากระบบนิเวศปากแม่น้ำ ก็กลายเป็นปลาทูเต็มสาวสมบูรณ์วัยได้ชื่อว่าเป็น &ldquo;ปลาทูแม่กลอง&rdquo;

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ระบบนิเวศปากแม่น้ำซึ่งอุดมสมบูรณ์ด้วยตะกอนแร่ธาตุสารอาหารทำให้ปลาทูที่เจริญเติบโตเต็มวัยใกล้ชายฝั่งในบริเวณนี้มีรสชาติดีที่สุด ปลาทูแม่กลองมีลักษณะลำตัวสั้น หนังบาง และเนื้อนุ่มหวานมัน สุดยอดความอร่อยคือ &ldquo;ปลาทูโป๊ะ&rdquo; หมายถึงปลาทูที่จับได้ด้วยเครื่องมือประมงประจำที่ที่เรียกว่า &ldquo;โป๊ะ&rdquo; ซึ่งปลาถูกจับด้วยวิธีละมุนละม่อม เมื่อโผล่พ้นน้ำขึ้นมาได้ราว 5 &ndash; 10 นาที ปลาทูก็ตาย โดยไม่บอบช้ำ ท้องไม่แตก รสชาติเนื้อปลายังคงสภาพดีที่สุด เมื่อนำไปปรุงอาหารสดๆ จะมีกลิ่นหอมของเนื้อปลา รสชาติอร่อย เนื้อนุ่มไม่กระด้างไม่เปื่อยยุ่ย น่าเสียดายที่ปัจจุบันปลาทูโป๊ะเหลือแต่ตำนานแล้ว เมื่อปลาทูโป๊ะหมดสิ้นไปพร้อมกับความเปลี่ยนแปลงของสภาพทรัพยากร เหลือเพียงแต่ปลาทูจากอวนติด หรืออวนดำ ที่ทำให้เราได้รับประทานปลาทูแม่กลองสด

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; วิธีเลือกปลาสด ลูกตานูน ตาดำมีสีสดใส ส่วนหลังของลำตัวมีสีเขียวเป็นพื้น ส่วนท้องมีสีขาวหรือสีเงิน หางปลายังมีสีเหลือง ตามลำตัวมีเมือกลื่นๆ เหงือกสีแดงออกชมพู ปลาไม่มีกลิ่น เนื้อแน่น เมื่อใช้นิ้วกดที่กลางลำตัวแล้วปล่อยเนื้อจะคืนสภาพไม่ยุบ

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; แต่ปลาทูแม่กลองที่คนทั่วไปคุ้นเคยนั้นเป็นปลาทูอยู่ในเข่งลักษณะหน้างอคอหัก นั่นคือ ปลาทูนึ่ง ซึ่งวิธีถนอมอาหารให้ปลาทูสามารถส่งไปขายในพื้นที่ไกลได้ ในยุคที่การคมนาคมขนส่งยังไม่สะดวกรวดเร็วเหมือนปัจจุบัน ปลาทูสดที่จับมาใหม่ๆ จะถูกล้างควักไส้แล้วบรรจุลงแข่ง โดยการหักคอให้หน้างองุ้มลงเพื่อให้ปลาทูสามารถอยู่ในเข่งได้สวยงามพอดีไม่มีส่วนเกินยาวยื่นพ้นเข่งออกมา ปลาทูที่เรียงรายในเข่งจะถูกนำไปต้มในน้ำเกลือเดือด กลายเป็นปลาทูต้ม หรือที่เรียกกันว่าปลาทูนึ่ง อนึ่งทุกวันนี้มีการนำปลาทูชนิดอื่นซึ่งเป็นปลาทูยาว ปลาทูน้ำลึก ปลารัง หรือปลาอินโดที่มีขนาดใหญ่ ลำตัวยาว เนื้อแข็ง มาทำปลาทูนึ่งลักษณะหน้างอคอหักเช่นกัน ทำให้เกิดความสับสนและเข้าใจคลาดเคลื่อนเหมารวมเรียกว่าปลาทูแม่กลอง แท้จริงแล้วมีความแตกต่างกันดังกล่าวนี้

&nbsp;

ปลาทูแม่กลอง

ส้มโอ &nbsp;Pomelo

จังหวัดสมุทรสงคราม ถือเป็นแหล่งปลูกส้มโอที่ให้คุณภาพดีและเป็นที่ต้องการของผู้บริโภคเกษตรกรในพื้นที่เริ่มปลูกมาตั้งแต่ ปี ๒๔๗๕ โดยเริ่มจากปลูกแบบสวนหลังบ้าน สวนหลังเตาตาลแพร่ขยายเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน มีพื้นที่มากถึง ๑๒,31๙ ไร่ มีเกษตรกรผู้ปลูกส้มโอจำนวน ๓,๒๔2 ราย ซึ่งส้มโอที่ปลูกในพื้นที่จังหวดสมุทรสงคราม จะมีรสชาติอร่อยกว่าที่อื่นและมีความเป็นอัตลักษณ์ เนื่องจากพื้นที่ของจังหวัด สมุทรสงครามเป็นดินดอนปากแม่น้ำ ซึ่งแร่ธาตุต่างๆ มาตกตะกอนทับถมกัน ประกอบกับมีดินในลักษณะค่อนข้างเหนียว หน้าดินลึก อุดมสมบูรณ์ด้วยอินทรีย์วัตถุและมีลักษณะพื้นที่สามน้ำ คือ ได้รับอิทธิพลน้ำเค็ม น้ำกร่อยและน้ำจืด นอกจากนี้คุณสมบัติของดินในพื้นที่จังหวัดสมุทรสงคราม คือ ชุดดินสมุทรสงคราม จะมีธาตุอาหารโพแตสเซียม (K ) สูง ทำให้ส้มโอมีรสหวานตามธรรมชาติ ความหวานไม่ต่ำกว่า 9 องศาบริ๊กซ์ ปัจจัยดังกล่าว จึงถือได้ว่าเป็นปัจจัยเฉพาะที่มีอยู่ในเขตทั้ง 3 อำเภอของจังหวัดสมุทรสงครามเท่านั้น ทำให้ ส้มโอขาวใหญ่สมุทรสงครามแตกต่างจากพื้นที่อื่นและสร้างชื่อเสียงให้กับจังหวัดมากกว่า 30 ปี ซึ่งปัจจุบัน มีเกษตรกรที่ได้รับอนุญาตให้ใช้ตราสัญลักษณ์ GI ทั้งสิ้นจานวน 90 ราย

ส้มโอขาวใหญ่ ซึ่งเป็นพันธุ์ดั้งเดิมของจังหวัดสมุทรสงคราม มีการปลูกกันมานานกว่า 150&nbsp; ปี มีลักษณะเด่นคือ ไม่มีเมล็ด กุ้งหรือกลีบของเนื้อส้มโอเป็นสีน้ำผึ้ง เป็นที่ชื่นชอบของผู้บริโภคเนื่องจากมีรสชาดอร่อยและโดยพื้นที่พิเศษของเมืองสมุทรสงครามเมืองสามน้ำที่มีเพียง ๓ อำเภอ แต่ในพื้นที่ ๒ อำเภอ คือ อำเภออัมพวา และอำเภอบางคนที ไม่ว่าจะมองไปทางไหนก็จะเห็นแต่ต้นส้มโอด้วยสภาพพื้นดินจังหวัด สมุทรสงครามมีความอุดมสมบูรณ์แบบลักจืดลักเค็มหรือน้ำกร่อยทำให้ส้มโอมีรสชาดดี ประกอบกับจังหวัดสมุทรสงครามให้ความสำคัญกับการปรับปรุงคุณภาพให้เป็นส้มโอปลอดสารพิษ ซึ่งจะปลอดภัยแก่ผู้บริโภค ดังนั้น ในปี 2563&nbsp; สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดสมุทรสงครามจึงจัดทำระบบฐานข้อมูลส้มโอในการวางแผนพัฒนาการเกษตรและสหกรณ์รายสินค้าของจังหวัด

ลักษณะทั่วไปของส้มโอ

ส้มโอเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางแตกมีกิ่งก้านสาขาที่เรือนยอด ลำต้นมีสีน้าตาล มีหนามเล็ก ๆ สูงประมาณ 8 เมตร ใบประกอบ มีใบย่อย 1 ใบ แผ่นใบเหมือนมะกรูด คือแบ่งใบเป็น 2 ตอน แต่ขนาดใบใหญ่กว่า ใบหนาแข็ง มีสีเขียวแก่ มีกลิ่นหอมดอกออกเป็นช่อสั้นหรือดอกเดี่ยวตามบริเวณง่ามใบ มีสีขาว ปลายกลีบมนมี 4 กลีบ กลางดอกมี เกสร 20-25 อัน ผลกลมโต บางพันธุ์ตรงขั้วมีจุกสูงขึ้นมาผิวผลเมื่อยังอ่อนมีสีเขียว เมื่อแก่จัดเปลี่ยนเป็นสีเขียวอมเหลืองผิวของผลไม่เรียบ ภายในผลเป็นช่องๆ มีแผ่นบาง ๆ สีขาวกั้นเนื้อให้แยกออกจากกัน เนื้อแต่ละส่วนเรียกวา &quot;กลีบ&quot; มีรสหวานหรือหวานอมเปรี้ยว มีเมล็ดฝังอยู่ ระหว่างเนื้อมากกว่า 1 เมล็ด

&nbsp;

ส้มโอขาวใหญ่

ลิ้นจี่ (LYCHEE)

ความอุดมสมบูรณ์ของประเทศไทย ทำให้มีผลไม้ทั่วทุกภูมิภาค ผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนกันออกผลผลิตให้คนไทยได้สัมผัสกับความอร่อยที่หลากหลายตลอดทั้งปี ไม่ซ้ำแบบกัน แต่ละพื้นที่จะมีเอกลักษณ์ที่โดดเด่นเฉพาะตัว เช่น สมุทรสงคราม ยามเข้าหน้าร้อนจะมีผลไม้พิเศษชนิดหนึ่ง ที่สร้างชื่อเสียงและความภาคภูมิใจให้ท้องถิ่นด้วยรสชาติที่หวานหอม อร่อย ทำให้ใครได้ชิมแล้วต้องติดใจ จนบอกได้ว่านี่คือ &ldquo;สุดยอดลิ้นจี่ของสมุทรสงคราม&rdquo;

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;ลิ้นจี่เมืองสมุทรสงคราม เป็นพันธุ์ที่ติดดอกออกผลได้โดยไม่ต้องการอากาศที่หนาวเย็นมากนัก ได้แก่ พันธุ์ค่อม กะโหลก สำเภาแก้ว และสาแหรกทอง โดยมีพันธุ์ที่ปลูกกันมากจนทำชื่อเสียงให้กับจังหวัดสมุทรสงครามคือ &quot;พันธุ์ค่อมลำเจียก&quot; ซึ่งจะมีผลผลิตออกสู่ตลาดมากในช่วงเดือนเมษายน ลิ้นจี่แม่กลองสามารถพัฒนาสายพันธุ์ สีสัน รสชาติจนมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว สร้างความโดดเด่นของตนเอง โดยเฉพาะลิ้นจี่พันธุ์ &quot;ค่อม&quot; เปรียบเป็นราชินีแห่งลิ้นจี่แม่กลอง ในพื้นที่พิเศษของเมืองสมุทรสงคราม เมืองสามน้ำ ที่มีเพียง 3 อำเภอ แต่ในพื้นที่ 2 อำเภอ คือ อำเภออัมพวาและอำเภอบางคนที ไม่ว่าจะมองไปทางไหนก็จะเห็นแต่ต้นลิ้นจี่

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ในสภาพพื้นดินสมุทรสงครามมีความอุดมสมบูรณ์ แบบลักจืดลักเค็ม หรือน้ำกร่อยทำให้ลิ้นจี่มีรสชาติดี โดยเฉพาะลิ้นจี่พันธุ์ค่อมเมื่อสุกเต็มที่จะมีสีแดงเข้ม เปลือกแข็ง ตุ่มค่อนข้างแหลม เปลือกด้านในจะมีสีชมพู มีกลิ่นหอม หวาน เนื้อแห้งร่อนไม่ติดเมล็ด เนื้อสีขาวหรือขาวนวล เมล็ดเล็ก บ่าของผลกว้างสวยเป็นรูปหัวใจ รสชาติเข้มจัด หวานนำเปรี้ยวตามเล็กน้อย กลมกล่อมพอดี ๆ สมกับราชินีของผลไม้ไทย

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ทั้งนี้ลิ้นจี่สมุทรสงครามเมื่อแก่จัด จะมีสีเข้มเกือบดำ ซึ่งเป็นไปโดยธรรมชาติ ไม่ใช่เป็นลิ้นจี่ที่ใกล้เน่าเสียแต่อย่างใด โดยถึงแม้เปลือกจะมีสีเกือบดำแต่ก็ยังรับประทานได้และมีรสชาติหวานอร่อย

ของดีประจำจังหวัด